Niezależnie od tego, czy osoba zmarła pozostawiła po sobie testament, w którym wskazała osobę lub osoby, które zgodnie z jej wolą odziedziczą spadek, czy też dziedziczenie odbywa się na podstawie przepisów ustawy, każdy spadkobierca ma prawo podjąć decyzję, czy spadek odrzuci, czy go przyjmie. Warto przy tym pamiętać, że przyjęcie spadku nie musi wiązać się z nieograniczoną odpowiedzialnością finansową za długi spadkowe, przepisy przewidują bowiem różne formy ochrony spadkobierców. W niniejszym wpisie zostaną przedstawione możliwe rozwiązania i sposób ich realizacji.

W ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tym, że jest powołany do dziedziczenia, powinien podjąć decyzję, czy spadek przyjmuje czy odrzuca i stosowne oświadczenie w tym przedmiocie złożyć przed notariuszem lub przed sądem spadku (sąd spadku to sąd właściwy według ostatniego miejsca zamieszkania zmarłego). Spadkobierca, który odrzucił spadek, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku – zmarł wcześniej niż spadkodawca. Wówczas do dziedziczenia powołane są osoby z kolejnego kręgu dziedziczenia według porządku ustawowego.

Warto wiedzieć, że jeżeli w konsekwencji odrzucenia spadku przez spadkobierców dziedziczących w pierwszej kolejności po zmarłym, czyli jego małżonka i dzieci, do spadku powołane są małoletnie wnuki, to w ich imieniu oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu składa jeden lub oboje rodzice. Do tego, by odrzucić spadek w imieniu małoletnich dzieci, rodzice potrzebują zgody sądu opiekuńczego. Uzyskanie jej jest pierwszym etapem postępowania, następnie bowiem potrzebne jest złożenie samego oświadczenia o odrzuceniu spadku. Sam fakt uzyskania zgody na dokonanie tego rodzaju czynności nie załatwia podstawowej kwestii, czyli odrzucenia spadku – aby tak się stało, analogicznie jak w przypadku osób dorosłych, niezbędne jest złożenie stosownego oświadczenia przed sądem lub notariuszem, z zachowaniem 6 miesięcznego okresu. W przypadku osób dziedziczących w drugiej kolejności, termin ten biegnie od daty odrzucenia spadku przez osobę, w miejsce której małoletni wstępuje w porządku dziedziczenia. Przykład: Michał odrzucił spadek po swoim zmarłym ojcu składając oświadczenie przed notariuszem w dniu 6 maja 2016 roku. Termin na odrzucenie spadku przez córkę Michała, a wnuczkę zmarłego, mija 6 listopada 2016 roku.

Odrzucenie spadku warte jest rozważenia szczególnie w sytuacji, jeśli posiadamy wiedzę o istnieniu znacznych długów spadkowych, a majątek spadkowy nie przedstawia poza tym żadnej wartości bądź jego wartość jest niewielka. W razie wybrania drogi sądowej należy złożyć wniosek o odebranie przez sąd oświadczenia o przyjęciu w określony sposób lub odrzuceniu spadku, dołączając do niego odpowiednie odpisy aktów stanu cywilnego oraz uiszczając opłatę sądową w wysokości 50 zł za każde oświadczenie.

Przyjęcie spadku może mieć dwie formy – przyjęcia wprost (czyli bez ograniczenia odpowiedzialności majątkowej) lub z dobrodziejstwem inwentarza. Ta druga forma oznacza, że odpowiedzialność spadkobiercy za długi spadkowe podlega ograniczeniu do wysokości aktywów spadkowych.

Przykład:

Zmarły Tomasz Nowakowski pozostawił po sobie mieszkanie własnościowe o wartości ok. 80.000 zł oraz zobowiązanie z tytułu kredytu w wysokości 120.000 zł. Jego spadkobiercy przyjęli spadek z dobrodziejstwem inwentarza, w konsekwencji czego zachowują mieszkanie i są zobowiązani do częściowej spłaty kredytu tj. do wysokości 80.000 zł odpowiadającej wartości mieszkania. W pozostałym zakresie, jeżeli spadek nie obejmuje żadnych innych wartościowych przedmiotów, nieruchomości, oszczędności, spadkobiercy nie odpowiadają za spłatę reszty kredytu. Jeżeli spadek obejmuje jedynie długi spadkowe, a brak jest jakichkolwiek aktywów (wartościowych składników majątku), spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, nie będzie musiał tych długów spłacać, ponieważ spadek, który odziedziczył, nie przedstawia żadnej wartości.

Ograniczenie odpowiedzialności majątkowej spadkobiercy dotyczy tylko wysokości długów, które go obciążają, nie obejmuje natomiast zakresu przedmiotowego, z którego zobowiązanie te mogą podlegać zaspokojeniu. Możemy tu wyróżnić dwa etapy: do momentu przyjęcia spadku spadkobierca odpowiada za odziedziczone zobowiązania tylko ze spadku, a  po przyjęciu spadku – całym swoim majątkiem. Oznacza to, że ograniczenie odpowiedzialności spadkobiercy polega tylko na ustaleniu limitu wysokości zobowiązań, natomiast nie dotyczy majątku, za pomocą którego te długi zostaną uregulowane. Wierzyciele zmarłego mogą więc egzekwować zobowiązanie zarówno z majątku spadkowego, jak i z majątku osobistego spadkobiercy, przy czym nie mogą wyegzekwować więcej niż wart jest majątek spadkowy.

Przepisy przewidują, że jeżeli spadkobierca w ciągu wspomnianych powyżej 6 miesięcy nie podejmie żadnej aktywności, to oznacza to, że przyjął spadek, ale z dobrodziejstwem inwentarza. Reguła ta wprowadzona została wskutek nowelizacji Kodeksu cywilnego i ma zastosowanie do spadków otwartych po dniu 18 października 2015 roku. Przed tą datą obowiązywała zasada, zgodnie z którą brak oświadczenia spadkobiercy równoznaczny był przyjęciem przez niego spadku wprost czyli bez żadnych ograniczeń.

Złożenie oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie kończy postępowania spadkowego, bowiem w takim wypadku konieczne jest sporządzenie spisu tegoż inwentarza. Dalsza procedura w tym zakresie zostanie opisana w kolejnym wpisie.

Zostaw komentarz: