Proces cywilny to postępowanie, które toczy się najczęściej z inicjatywy strony, czyli powoda lub wnioskodawcy, i w jego interesie, przed sądem, który rozpoznaje i rozstrzyga sporną sprawę. Postępowanie to może toczyć się w trybie procesowym i wówczas strony takiego postępowania określane są mianem powoda (podmiotu inicjującego postępowanie), wnoszącego pozew, oraz pozwanego (podmiotu, przeciwko któremu postępowanie jest prowadzone). W tym trybie rozpoznawane są sprawy sporne takie jak o zapłatę, o wydanie nieruchomości, o nakazanie określonego zachowania, o rozwód i wiele innych. Drugim trybem, według którego toczyć się może postępowanie, jest tryb nieprocesowy, który jest charakterystyczny dla spraw rzeczowych, np. o ustanowienie służebności, zniesienie współwłasności, podział majątku wspólnego po rozwodzie, a także spadkowych, np. stwierdzenie nabycia spadku, dział spadku i in. Stronami takiego postępowania są wnioskodawca, czyli odpowiednik powoda w trybie procesowym, który składa do sądu wniosek, oraz uczestnicy postępowania, czyli wszystkie inne osoby zainteresowane w sensie prawnym wynikiem postępowania. Rozróżnienie na te dwa tryby na kluczowe znaczenie dla określenia zasad ponoszenia kosztów w sprawach cywilnych, ponieważ, jak już wspomniano, dla każdego z nich reguły te są odmienne.

Rodzaje kosztów sądowych

Koszty sądowe w sprawach cywilnych są rodzajem kosztów procesowych, których zwrotu możemy się domagać w razie wygrania sporu sądowego prowadzonego w trybie procesowym. W sprawach rozpoznawanych w trybie nieprocesowym sytuacja, w której na rzecz podmiotu inicjującego postępowanie sąd zasądza zwrot kosztów od uczestnika postępowania, jest sytuacją wyjątkową. Zasadnicze reguły ponoszenia kosztów zostaną omówione poniżej.

Zasady i tryb pobierania opłat sądowych w sprawach cywilnych określa ustawa z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Ustawa ta określa również zasady ich zwrotu, wysokości oraz przypadki, w których można uzyskać zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych w danej sprawie, a także, które podmioty ustawowo zwolnione są od kosztów.

Wyróżnia się 3 główne rodzaje opłat sądowych.

Opłata stała pobierana jest w sprawach o prawa niemajątkowe oraz we wskazanych w ustawie niektórych sprawach o prawa majątkowe, w wysokości jednakowej, niezależnie od wartości przedmiotu sporu lub wartości przedmiotu zaskarżenia. Opłata stała nie może być niższa niż 30 złotych i wyższa niż 5 000 złotych. Przykładowo, opłatą stałą jest opłata od pozwu o rozwód, która wynosi 600 zł, lub opłata od wniosku o zaprzeczenie ojcostwa, która wynosi 200 zł.

Opłata stosunkowa pobierana w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przekracza 20.000 zł, wynosi 5 procent wartości przedmiotu sporu lub przedmiotu zaskarżenia, jednak nie mniej niż 30 złotych i nie więcej niż 200.000 złotych. Natomiast, w sprawach dotyczących przedmiotu sporu o wartości poniżej 20.000 zł, ustawa przewiduje różne opłaty (od 30 zł do 1.000 zł) odpowiednio do wyszczególnionych przedziałów kwotowych, tj. dla przedziału do 500 zł, następnie od 500 zł do 1.500 zł, od 1.500 zł do 4.000 zł, od 4.000 zł do 7.500 zł, od 7.500 zł do 10.000 zł, od 10.000 zł do 15.000 zł i wreszcie od 15.000 zł do 20.000 zł.

Opłata podstawowa pobierana jest w sprawach, w których przepisy nie przewidują opłaty stałej, stosunkowej lub tymczasowej; wynosi 30 złotych i stanowi minimalną opłatę, którą strona jest obowiązana uiścić od pisma podlegającego opłacie, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Kto ponosi koszty sądowe w procesie cywilnym

Podstawowa zasada mówi, że koszty w postępowaniu cywilnym pokrywa przegrany. Zgodnie z art. 98 Kodeksu postępowania cywilnego, Strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Kodeks definiuje, jakie elementy obejmuje pojęcie niezbędnych kosztów procesu podlegających zwrotowi, osoba, która sprawę wygrała, nie otrzyma bowiem zwrot wszystkich poniesionych przez siebie kosztów. Do niezbędnych kosztów procesu, prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem, radcą prawnym lub rzecznikiem patentowym, zalicza się tylko poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub jej pełnomocnika oraz równowartość ich zarobku, utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie. Natomiast w wypadku strony reprezentowanej przez adwokata do niezbędnych kosztów procesu zalicza się tylko wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Należy jednak podkreślić, że koszty te nie są zwracane automatycznie – strona, która wygrała sprawę, musi zażądać zwrotu kosztów poprzez złożenie odpowiedniego wniosku przed zamknięciem rozprawy.

Rozdzielenie kosztów procesu

Powyżej opisane zasady znajdują zastosowanie, gdy jedna strona w całości wygrywa albo przygrywa proces. Są jednak sytuacje, gdy sąd częściowo uwzględnia powództwo, a częściowo je oddala. Wtedy koszty rozdzielane są stosunkowo. Oznacza to, że sąd przy wydawaniu orzeczenia może określić procentowo, jak wygląda ciężar ponoszenia kosztów przez strony, a dokładne wyliczenia sporządza referendarz sądowy. W takim wypadku koszty zostają odpowiednio rozdzielone między obie strony procesu w stosunku np. 70/30 bądź 60/40.

Koszty postępowania w trybie nieprocesowym

W sprawach rozpoznawanych w tym trybie zasadą jest, że każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wnioskodawca, kierując do sądu wniosek wszczynający postępowanie, w którym określa, jakiego rozstrzygnięcia domaga się wydania przez sąd, jest zobowiązany, jako podmiot inicjujący postępowanie, tak samo jako powód w trybie procesowym, opłacić wniosek opłatą w wysokości określonej ustawą. W trybie nieprocesowym dla każdego rodzaju spraw ustawa przewiduje opłatą stałą w określonej wysokości, opłata stosunkowa odpowiadająca wartości przedmiotu sporu nie znajduje w tego typu sprawach zastosowania. Jeżeli sąd uwzględni wniosek wnioskodawcy, koszty, które poniósł on opłacając wniosek, nie podlegają zwrotowi od uczestników postępowania. Czasami, co w praktyce zdarza się jednak rzadko, jeżeli uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani w wyniku postępowania lub interesy ich są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub włożyć go na jednego z uczestników w całości.

Zostaw komentarz: